ابو الفضل مير محمدى زرندى
250
تاريخ و علوم قرآن ( فارسى )
از آن ، استفاده مىشود كه خود قائل به آن نيستند و از جمله آنان است : 1 - مرحوم شيخ طبرسى در كتاب خود ( مجمع البيان ) در تفسير آيهء « لا يَحِلُّ لَكَ النِّساءُ مِنْ بَعْدُ . . . » مىنويسد : يعنى ، به غير زنانى كه در آيهء « إِنَّا أَحْلَلْنا . . . » به تو حلال كردهايم كه شش گروهند و آن حضرت هر اندازه كه بخواهد با اين شش گروه ازدواج كند مىتواند و به غير از اينان ، زنان ديگر بر آن حضرت حرام است چنانچه از ابىّ بن كعب و عكرمه و ضحاك نقل شده است « 1 » . از اين كلام استفاده مىشود كه شيخ طبرسى اين دو آيه را طورى معنى كرده كه تنافى در بين آنها مرتفع شده است زيرا كلمه « من بعد » را معنى كرده « به غير از زنانى كه در آيه سابق براى تو حلال شده زنان ديگر بر تو حلال نيست » بنابر اين در بين اين دو آيه تنافى نيست تا يكى از آنها ناسخ ديگرى باشد . 2 - مرحوم علامه طباطبائى مىنويسد : آيهء شريفه « لا يَحِلُّ لَكَ النِّساءُ . . . » را هر گاه مستقل بدانيم و ربطى به آيه « إِنَّا أَحْلَلْنا . . . » نداشته باشد به حسب ظاهر دلالت دارد بر اينكه به غير از زنانى كه در سابق ذكر شد ، كه شش گروهند ، زنان ديگر بر تو حرامند « 2 » . آنچه به نظر مىرسد اينكه : آيهء شريفه ، نسخ نشده و آيهء « إِنَّا أَحْلَلْنا . . . » همانطور كه در كتابت قرآنى متقدم است در نزول نيز مقدم است زيرا بسيار بعيد است آيهاى كه در نزول ، متأخر است در كتابت متقدم باشد و هر دو را هم در يك سوره قرار داده باشند خصوصا اگر ترتيب آيات با امر پيغمبر اسلام ( صلّى اللّه عليه و آله ) باشد . ما مىگوييم : خداوند متعال ازدواج شش گروه از زنان را براى پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) حلال كرده و آنها را در ضمن آيه شريفه « إِنَّا أَحْلَلْنا . . . » بيان فرموده است البته غير از كنيزان مملوكه ، و سپس در آيهء « لا يَحِلُّ لَكَ النِّساءُ مِنْ بَعْدُ . . . » زنان ديگر را كه غير از اصناف ششگانه باشد تحريم فرموده است پس آنچه بر پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) حرام است ازدواج با زنهايى غير از زنهاى ششگانه مىباشد و اما ازدواج پيغمبر اسلام با اصناف ششگانه ، حلال است و هيچ انحصارى در عدد خاصى ديده نمىشود بنابر اين زايد بر نه عدد نيز بر پيغمبر جايز بوده هر گاه از گروه ششگانه باشد ولى هر گاه جمله « من بعد » را ناظر دانستيم به زنهاى موجود پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) در زمان نزول آيه يعنى خطاب شده به
--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 367 . ( 2 ) تفسير الميزان ، ج 16 ، در تفسير آيه ، ص 336 .